Orta Doğu Gerilimi Küresel Enflasyonda Petrol Baskısını Artırıyor

Orta Doğu’da tırmanan jeopolitik gerilimler, stratejik enerji rotalarında arz güvenliği riskini artırdı. Analistler, Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizliğin sürmesi halinde Brent petrolün varil fiyatının kısa vadede 150 dolara, arzın tamamen kesilmesi durumunda ise 200 dolara tırmanabileceği uyarısında bulunuyor. Bu durum, küresel enflasyon beklentilerini yükseltirken, merkez bankalarının para politikası adımlarını zorlaştırıyor.

Enerji maliyetlerindeki bu keskin yükseliş, merkez bankalarının faiz kararlarını ve küresel ekonomik görünümü önemli ölçüde etkileme potansiyeli taşıyor. Brent petrolün 100 dolar eşiğinin üzerinde kalıcı olması, küresel arz açığını derinleştirerek enerji ithalatına bağımlı Avrupa ve Asya ekonomilerinde resesyon riskini artırıyor. Ekonomistler, petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık yükselişin başta ABD olmak üzere tüm ülkelerde tüketici maliyetlerine doğrudan yansıyacağını öngörüyor.

Merkez Bankalarının Politika Alanı Daralıyor

Enflasyonla mücadelenin devam ettiği bu dönemde, petroldeki ani fiyat artışları merkez bankalarının mevcut enflasyon-resesyon ikileminde politika alanını daraltıyor. Para piyasalarındaki fiyatlamalar, enerji fiyatlarındaki yükselişlerden kaynaklanan belirsizlik algısının sürdüğünü ortaya koyuyor. ABD Merkez Bankası’nın (Fed) projeksiyonları, petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artışın ülkenin manşet enflasyonunu yaklaşık yüzde 0,35 yukarı çektiğini gösteriyor.

Petrolün 100 dolar seviyesinde kalıcı olması durumunda, 3 ila 6 ay içinde ABD ekonomisi üzerinde yüzde 1,4’lük ek enflasyon yükü oluşması bekleniyor. Bu durum, faiz indirimi bekleyen piyasalarda faizlerin “daha uzun süre yüksek” kalacağı veya yeniden artış döngüsüne girilebileceği endişesini doğuruyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), petroldeki her 10 dolarlık kalıcı yükselişin küresel enflasyonda yüzde 0,2’lik hızlanmaya yol açabileceğini tahmin ediyor.

Uluslararası Para Fonu (IMF) ise petroldeki her yüzde 10’luk kalıcı yükselişin küresel enflasyonda yüzde 0,4’lük hızlanmaya neden olabileceğini öngörüyor. IMF Başkanı Kristalina Georgieva, maliyet artışının küresel büyümeyi yüzde 0,2 yavaşlatabileceğine dikkat çekiyor. Varlık yönetim şirketi Vanguard, düşük büyüme ve yüksek enflasyonun aynı anda yaşandığı “stagflasyon” senaryosunun, ekonomi politikalarını küresel ölçekte kilitleyebileceğini vurguladı.

Küresel Tedarik Zinciri ve Üretim Maliyetleri Artıyor

Ham petroldeki her 10 dolarlık yükselişin akaryakıt istasyonlarında litre başına ortalama 10-15 sentlik bir maliyet artışına yol açtığı hesaplanıyor. Önde gelen enerji analiz kuruluşları Gunvor ve Energy Aspects, lojistik tıkanıklığın sürmesi halinde küresel petrol, benzin ve dizel stoklarının mayıs sonunda kritik seviyelere gerileyeceğine işaret ediyor. Jeopolitik istikrarsızlığın haziran sonuna kadar devam etmesi durumunda, dünya genelindeki stokların tamamen tükenebileceği ve fiyatların öngörülemez bir noktaya ulaşabileceği belirtiliyor.

Yüksek enerji maliyetlerinin faturası, ithalata bağımlı Avro Bölgesi ve Japonya için daha ağır olacak. Brent petrolün 125 dolar seviyesinde kalıcı olması, Avro Bölgesi ekonomisinin büyümede 1 puanlık kayıpla resesyona girmesine neden olabilir. ABD ekonomisi güçlü istihdam piyasasıyla şimdilik direnç gösterirken, petrolün 150 doları aşması halinde bu direncin de kırılabileceği ifade ediliyor.

Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık yükselişin enflasyon üzerinde ciddi etkileri olduğunu ve küresel ticaret ile üretimin maliyetini artırdığını belirtti. Ergezen, savaşın etkisinin sadece petrol ve doğal gazla sınırlı kalmayıp safran, alüminyum, helyum gibi Orta Doğu’da yoğun üretilen diğer ürünleri de etkilediğini vurguladı. Petrol türevlerinin ham madde olarak kullanıldığı bakır, alüminyum, elektrik ve gübre gibi alanlarda da fiyat artışları gözlemleniyor.

Ergezen, petrol fiyatlarındaki artışın dolaylı olarak polyester, pamuk, mısır (biyodizel üretimi) ve şeker (etanol üretimi) gibi ürünlerin fiyatlarını da etkilediğini açıkladı. Taşımacılık ve lojistik maliyetlerinin, sigortacılık ve navlun fiyatlarındaki artışlar nedeniyle yükseldiğini de ekledi. Gemilerin Süveyş Kanalı yerine farklı rotaları tercih etmesi ve limanlarda bekleme sürelerinin uzaması zaman maliyetlerini artırıyor.

Ergezen, savaşın etkilerinin fiyatlara henüz tam olarak yansımadığını ancak stokların tükenmesiyle birlikte gecikmeli olarak hissedileceğini kaydetti. Eğer jeopolitik gerilimler yaz aylarında devam ederse, tüm dünyada ciddi bir enflasyon oluşabileceğini ve merkez bankalarının faiz artırımı döngüsüne yeniden girebileceğini öngördü.

• #Küresel Enflasyon
• #Petrol Fiyatları